علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )

412

آيين حكمرانى ( فارسى )

زمان را پيش‌بينى كنند . اين زمان بسته به زمانى است كه در آن حقوق بيت المال [ از پرداخت كنندگان ] دريافت مىشود . بنابراين ، اگر اين حقوق تنها در سال يك بار دريافت مىشده ، وقت پرداخت مقررى نيز سر هر سال قرار داده شود . اگر اين حقوق سالى دوبار دريافت مىشده ، وقت پرداخت مقررى در هرسال دوبار قرار داده مىشود . اگر هم اين حقوق هرماه يك بار دريافت مىشده ، وقت پرداخت مقررى سر هرماه قرار داده مىشود تا اموال بيت المال در هنگام فراهم آمدن به مصرف كسان برسد و نه پس از گردآورده شدن از آنان بازداشته شود و نه در صورت دير گردآمدن اين اموال ، آنان مطالبه كنند . چنانچه در هنگام استحقاق لشكريان ، اموالى در بيت المال گرد آمده ، ولى مقررى آنان پرداخت نشده باشد ، آن‌ها حق مطالبه دارند ، آن‌سان كه در مورد هر بدهى سررسيد شده‌اى چنين است . اما چنانچه به دلايلى ، از جمله اين‌كه حقوق بيت المال بر كسان در مواردى ابطال شده يا وصول نشده باشد ، موجودى بيت المال كم آيد ، ارزاق يا مقررى لشكريان طلب آنان از بيت المال خواهد بود ، هرچند آن‌ها حق نخواهند داشت در اين‌باره از زمامدار خود مطالبه كنند ، چنان‌كه هيچ طلبكارى نمىتواند از بدهكارى كه از پرداخت ناتوان است مطالبه كند . اگر ولىّ امر بخواهد به دليلى كه چنين ايجاب كرده يا عذرى كه چنين اقتضا كرده است كسى از لشكريان را از ديوان حذف كند جايز است ، اما اگر بدون دليل بخواهد اين كار را بكند جايز نيست ؛ چرا كه لشكريان سپاه مسلمانان هستند و از آنان دفاع مىكنند . [ از آن سوى ] اگر كسى از سپاهيان بخواهد نام خود را از ديوان بردارد در صورتى كه به وى نيازى نباشد اين كار جايز است ، اما اگر به او نياز باشد اين كار جايز نيست مگر آن‌كه عذرى داشته باشد . اگر سپاه مسلمانان براى پيكارى آماده شود و لشكريان ، درحالىكه همتاى كسانىاند كه با مسلمانان در جنگند از اين كار سرباز زنند ، مقررى آنان ساقط مىشود . ولى چنانچه از دشمن ضعيف‌تر باشند و آنان را ياراى اين نبرد نباشد مقررى ايشان ساقط نمىشود . اگر مركب يكى از لشكريان در جريان جنگى از ميان رود به او خسارت داده شود ، اما اگر در غير جنگ از ميان رود به او خسارتى داده نخواهد شد . اگر كسى [ از لشكريان ] آهنگ سفر كند چنانچه خرج سفر جزئى از مقدار تعيين شده براى مقررى او نباشد اين هزينه نيز به او پرداخت مىشود ، اما چنانچه خرج سفر جزئى از مقدار تعيين‌شده براى مقررى او باشد اين هزينه پرداخت نمىشود .